Bir depodan gelen konteyner tamir teklifinde (estimate) satırlar çoğu zaman RB2N PAA DT GS gibi görünür. Bu harfler rastgele değildir: konteyner bakım-onarım dünyasının ortak dili olan CEDEX kodlarıdır. Bu rehberde bir hasar satırını parça parça okumayı ve en sık kullanılan kodları anlatıyoruz.
CEDEX nedir?
CEDEX, Container Equipment Data Exchange (konteyner ekipmanı veri değişimi) ifadesinin kısaltmasıdır. Kodlar ISO 9897 standardında tanımlanır ve konteyner işlemleriyle ilgili yazışmalarda kullanılmak üzere yazılmıştır: konteyner sahibi, kiracı, depo ve tamir atölyesi aynı hasarı aynı kodla anlatır. Yürürlükteki metin 1997 tarihlidir; ISO’da yeni bir baskı üzerinde çalışılmaktadır. Kod listelerinin kayıt kuruluşu Paris’teki Uluslararası Konteyner Bürosu’dur (BIC).
Bir hasar satırında ne var?
CEDEX’e göre yazılan bir tamir teklifinde her hasar ayrı bir satırdır. Satırı oluşturan her bilgi ayrı bir kod listesinden gelir:
- Konum kodu (4 karakter) — hasarın konteynerin neresinde olduğu.
- Bileşen kodu (3 harf) — hasarlı parça: panel, köşe direği, travers…
- Hasar kodu (2 harf) — hasarın türü: ezik, delik, çatlak…
- Onarım kodu (2 harf) — yapılacak iş: düzeltme, yama, değiştirme…
- Ölçü — onarımın boyutu (yalnız uzunluk ya da uzunluk × yükseklik veya genişlik) ve birimi; örneğin
MMTmilimetre,CMTsantimetre. - Sorumluluk kodu (1 harf) — onarımın kimin hesabına olduğu.
Standart ayrıca işin kolaylığını ya da zorluğunu gösteren iki haneli bir iş katsayısı tanımlar: 10 standart süre, 05 standarttan yüzde 50 kolay iş, 15 standart sürenin yüzde 50 fazlası. İşçilik süresinin ve fiyatın kendisi CEDEX’in konusu değildir; bunlar konteyner sahibinin ya da kiracının tamir tarifesinden gelir.
Örnek bir satır
Aşağıdaki satır örnektir; konum ve bileşen kodu ISO 9897’deki örneklerden alınmıştır.
| Bilgi | Kod | Anlamı |
|---|---|---|
| Konum | RB2N | Sağ yan duvar (R), alt yarı (B), kapı tarafından 2. bölüm (2), tek bölüm (N) |
| Bileşen | PAA | Panel (her tip, komple) |
| Hasar | DT | Ezik |
| Onarım | GS | Düzeltme |
| Sorumluluk | U | Kullanıcının (kiracının) hesabına |
Konum kodu: hasarın adresi
Konum kodu dört karakterdir ve hasarın tamamını içine alan en küçük alanı gösterir.
1. karakter — yüzey. D kapı tarafı, F ön duvar, L sol yan, R sağ yan, T tavan, B taban, U alt yapı, I iç yüzeyler, E dış yüzeyler, X konteynerin tamamı. Soğutma ünitesi için M, jeneratör seti için G, tank konteyner için A, şasi için C kullanılır.
2. karakter — yüzeyin hangi kısmı. Yan ve uç duvarlarda T üst yarı, B alt yarı, H üstteki ana parça bölgesi, G alttaki ana parça bölgesi (raylar gibi). Tavan, taban ve alt yapıda L sol yarı, R sağ yarıdır (kapı tarafından bakıldığında). X iki yarıyı birlikte gösterir.
3. ve 4. karakter — bölüm. Yan duvarlar, tavan, taban ve alt yapı yaklaşık 1,2 metrelik (4 ft) bölümlere ayrılır: 20 feet konteynerde 5, 40 feet konteynerde 10 bölüm vardır ve numaralar kapı tarafından başlar (40 feette onuncu bölüm 0 ile gösterilir). Hasar tek bölümdeyse üçüncü karakter bölüm numarası, dördüncü karakter N olur. Komşu birkaç bölüme yayılıyorsa ilk ve son bölüm yazılır; yüzeyin tüm uzunluğu için XX kullanılır. Ön duvar ve kapı tarafı ise dört dikey bölümdür: kapı tarafından bakıldığında 1 sol köşe direği, 2 sol yarı, 3 sağ yarı, 4 sağ köşe direği.
ISO 9897’deki örneklerden birkaçı:
RT24— sağ yan duvar, üst yarı, 2. ile 4. bölüm arası.TXXX— tavanın tamamı.UX1N— alt yapı, iki yarı, kapı tarafındaki ilk bölüm (standarttaki örnekte travers).DX2N— kapı tarafı, sol yarı, üst ve alt yarı birlikte (standarttaki örnekte sol kanadın kilit kolu).
Birden fazla yüzeyi kapsayan işler için genel kodlar vardır: IXXX iç yüzeylerin geneli (ör. buharla temizlik), EXXX dış yüzeylerin geneli (ör. etiket sökme), XXXX iç ve dış birlikte (ör. muayene, komple yenileme).
En sık karşılaşılan hasar kodları
ISO 9897, lastik ve şasi hasarları dahil 66 hasar tipi tanımlar. Konteyner gövdesinde en sık görülenler:
| Kod | Hasar |
|---|---|
DT | Ezik (dent) |
BT | Eğilme (bent) |
BR | Kırık, yarık (broken/split) |
CK | Çatlak (cracked) |
CW | Kaynak çatlağı (cracked weld) |
CU | Kesik (cut) |
HO | Delik (holed) |
PH | İğne deliği (pin holes) |
CO | Korozyon, pas (corroded/rusty) |
GD | Oyuk (gouged) |
DL | Katman ayrılması, genellikle ahşap parçalarda (delaminated) |
LO | Gevşek (loose) |
MS | Eksik, kayıp (missing/lost) |
CT | Kimyasal ya da yük kalıntısıyla kirlenmiş, yüke uygun değil (contaminated) |
DY | Kirli (dirty) |
OS | Yağ lekesi (oil stains) |
IR | Sahibin şartlarına ya da sektör standartlarına uymayan tamir (improper repair) |
WT | Olağan aşınma: doğru kullanımda kaçınılmaz yıpranma (wear and tear) |
En sık karşılaşılan onarım kodları
Onarım kodu yalnız işi değil yöntemi de tanımlar. Örneğin bir duvar panelinde yama, araya parça, bölüm değişimi ve komple değişim standartta ayrı işlerdir:
| Kod | Onarım |
|---|---|
GS | Düzeltme (straighten) |
RS | Düzeltip yeniden sabitleme (straighten and resecure) |
GW | Düzeltip kaynakla yerine sabitleme (straighten and weld) |
WD | Kaynak (weld) |
PT | Yama: kesitin bir kısmı, parçanın uzunluğunun ya da genişliğinin yalnız bir bölümünde; bindirilip köşe kaynağıyla (patch) |
IT | Araya parça: kesitin bir kısmı, parçanın tüm uzunluğu ya da genişliği boyunca; alın kaynağıyla (insert) |
SN | Bölüm değişimi: kesitin tamamı, parçanın bir kısmında (section) |
RP | Değiştirme: kesitin tamamı, tüm uzunluk ve genişlik boyunca (replace) |
RE | Gevşek parçanın bağlantılarını yeniden takma ya da sıkma (resecure) |
SE | Sızdırmazlık malzemesi uygulama (seal/reseal) |
RR | Söküp onarımdan sonra yeniden takma (remove and refit) |
SC | Buharla temizlik (steam clean) |
WW | Suyla yıkama (water wash) |
CC | Kimyasal temizlik (chemical clean) |
DO | Koku giderme (deodorize) |
MV | İstenmeyen işaret, etiket ve logoları sökme (remove markings) |
PA | Boya (paint) |
TR | Geçici onarım: kalıcı onarıma kadar yük taşımaya elverişli hâle getirme (temporary repair) |
Sorumluluk kodu: kimin hesabına?
Her satır, onarımın kimin hesabına yapılacağını gösteren tek harfli bir kod taşır: O sahip, U kullanıcı (kiracı), D depo, S terminal, T üçüncü taraf, H üretici, W üretici garantisi, I sigorta ya da hasar koruma programı.
Tamir teklifi incelemesinde en çok tartışılan konu da budur: aynı iz olağan aşınma (WT) sayılırsa genellikle sahibin, kullanım sırasında oluşan hasar sayılırsa kiracının hesabına yazılır. Ayrım kiralama sözleşmesine ve sahibin kriterlerine göre yapılır; CEDEX yalnızca kararın nasıl yazılacağını ortaklaştırır.
CEDEX, IICL-6 ve DESTIM
- CEDEX (ISO 9897) hasarın ve onarımın nasıl yazılacağını belirler.
- IICL-6, yani IICL’in Guide for Container Equipment Inspection kılavuzunun 6. baskısı, hangi hasarın onarım gerektirdiğine dair muayene kriterlerini verir. Tamir yöntemleri için IICL’in ayrı bir kılavuzu vardır: Repair Manual for Steel Freight Containers.
- DESTIM, tamir teklifini elektronik olarak taşıyan UN/EDIFACT mesajıdır. Depo, hasarı ve tahmini onarımı sahibe ya da kiracıya bu mesajla bildirir; onay da aynı mesajla geri dönebilir. ISO 9897, hasar ve onarım bildirimi için DESTIM’i gösterir.
Neden önemli?
Doğru kodlanmış bir teklif sahibin, kiracının ve deponun aynı hasarı aynı biçimde anlamasını sağlar. Yanlış bir konum ya da sorumluluk kodu ise hem tutarı hem de kimin ödeyeceğini değiştirir. Hasar tespit yazılımı geliştiren firmalar için de CEDEX, yazılımın bulduğu hasarı sektörün kullandığı teklif satırına çevirmenin ortak dilidir.
Uskont’ta CEDEX kodlama
Uskont, IICL sertifikalı eksper çalıştıran tamir atölyesindeki deneyimini uzaktan da sunar: depoların tamir tekliflerini inceler, depolar adına teklif hazırlar ve hasarları CEDEX ve IICL-6 kriterlerine göre kodlar. Ayrıntılar konteyner danışmanlığı sayfamızda; sahada muayene için konteyner muayenesi. Kısa tanımlar için konteyner terimleri sözlüğüne bakabilirsiniz.